قبيلهء قريش اين قبيله از با نفوذترين قبايل در ميان عرب بوده و بعد از اسلام نيز تا قرنها بر جهان اسلام حكومت كرده است . خلفا تا پيش از عثمانيان ، هميشه قريشى بوده و حتى در ابتدا ، بيشتر حكام نيز قريشى بوده‌اند . تأثير آنها در تاريخ دورهء جاهلى و اسلامى ، از يك طرف و شناخت وضعيت داخلى اين قبيله به عنوان قبيلهء نمونه ، مىتواند در راستاى بحث ما در زمينهء اوضاع سياسى و اجتماعى جزيرة العرب مفيد افتد . اين قبيله كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نيز از ميان آنان برخاست ؛ به عنوان يكى از مشهورترين و با شرافت‌ترين قبايل ميان عرب شناخته مىشد . قريش از بنى كنانه ، و بنى كنانه از مُضَر ، و مضر از عدنان و در نهايت به اسماعيل عليه السلام خاتمه مىيافت . نسب شناسان ، كسانى را كه فرزند نضر بن كنانه ، باشند قريشى مىگويند . « 1 » قصى بن كلاب كه از فرزندان قريش بود و در روزگار جوانى او ، قريش در اطراف حرم پراكنده بودند ، توانست با زيركى خاص خود ، كليددارى كعبه را از دست خزاعه خارج كند . بر اساس آنچه برخى اظهار كرده‌اند ، اين امر با استعانت قيصر روم بوده است ! « 2 » و البته اين گفته بعيد مىنمايد . وى قبيلهء خود را از اطراف مكه جمع آورى كرده و بر پايهء شرافت هريك ، آنان را در جاهايى دور و نزديك حرم جاى داد ، « 3 » از اين رو او را مُجَمِّع ناميدند . « 4 » از جمله كارهاى مهم او تشكيل « دار الندوه » محلى براى مشورت رؤساى قريش در امور مهم بوده است ، « 5 » اقدامى كه در نوع خود يك ابتكار سياسى به حساب مىآمده است . او به علاوه ، كار رسيدگى به حجاج را نيز بر عهد داشته و از مردم مىخواسته تا به آنها كمك كنند . « 6 » آن دسته از قريش كه در وادى مكه ساكن بودند « قريش البطايح » ، و آنها كه در اطراف مكه ساكن بوده‌اند « قريش الظواهر » خوانده مىشدند ، گو اين كه تا قبل از اقدام قصى ، همهء آنها اهل ظواهر مكه بوده‌اند . بعدها نيز كه قريش در مكه استقرار يافتند ، نظم بدوى خود را همچنان حفظ كردند . « 7 » بعد از قصى كارهاى كعبه و امور قريش به دو فرزندش عبد الدار و عبد مناف افتاد . بعضى نيز گفته‌اند كه او همهء مقامات را به عبد الدار تفويض كرد « 8 » پس از آنها

--> ( 1 ) . المعارف ، ص 31 ؛ مجمع البيان ، ج 10 ، ص 545 ؛ السيرة الحلبية ، ج 1 ، ص 16 ؛ تاريخ ابن خلدون ، ج 2 ، جزء اول ، صص 324 ، 320 لسان العرب ذيل مورد قريش ؛ عمدة الطالب ، ص 26 ( 2 ) . بلوغ الارب ، ج 2 ، ص 173 ( 3 ) . مروجالذهب ، ج 2 ، ص 32 ؛ المعارف ، ص 51 ( 4 ) . تاريخ اليعقوبى ، ج 1 ، صص 240 - 237 ؛ حياة محمد ، ص 57 ، و نك : المفصل ، ج 4 ، ص 56 ( 5 ) . اخبار مكه ، ج 1 ، ص 110 ؛ المنمق ، ص 32 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 49 ؛ المعارف ، ص 32 ( 6 ) . تاريخ الطبرى ، ج 2 ، ص 295 ؛ طبقات الكبرى ، ج 1 ، صص 73 - 72 ؛ المفصل ، ج 4 ، ص 56 ( 7 ) . المنمق ، ص 14 ( 8 ) . المفصل ، ج 1 ، ص 512